Vraag en antwoorden over de gemeenteraadverkiezing

Wie mogen er allemaal stemmen?

Bij de gemeenteraadsverkiezingen mogen de volgende mensen stemmen: alle ingezetenen van de gemeente die afkomstig zijn uit een lidstaat van de Europese Unie en vreemdelingen die minimaal 5 jaar onafgebroken legaal in Nederland wonen.

Mensen die wegens een geestelijke stoornis onder curatele zijn gesteld, kunnen ook gewoon aan de verkiezing deelnemen. Deze mensen waren tot voor kort uitgesloten van het kiesrecht. De Grondwet en Kieswet zijn op dit punt in 2008 aangepast. Deze mensen ontvangen dus van hun gemeente ook een stempas.

Mensen die door de rechter uit het kiesrecht zijn ontzet als bijkomende straf bij een strafrechtelijke veroordeling mogen niet stemmen.

Moet ik komen stemmen?

Nee, u bent niet verplicht om te komen stemmen. Stemmen is een recht in Nederland; u mag zelf bepalen of u er gebruik van maakt. Het recht om te stemmen is de basis van onze vrijheid en democratie. Dankzij dit recht mag u een mening hebben én deze ook geven. En door te stemmen oefent u mede invloed uit op de wijze waarop de gemeenteraad wordt vertegenwoordigd. Als u wel wilt stemmen, maar op de dag zelf niet kunt, kunt u iemand anders machtigen.

Wat zijn de openingstijden van de stemlokalen?

De stemlokalen zijn op woensdag 3 maart 2010 geopend van 7.30 tot 21.00 uur.

Kan ik mijn stem in een andere gemeente uitbrengen?

Nee dat kan niet, u kunt bij de gemeenteraadsverkiezing alleen stemmen in uw eigen gemeente.

Kan ik blanco stemmen?

De mogelijkheid bestaat om blanco te stemmen. U kruist dan geen van de vakjes aan en maakt geen andere aantekeningen op het stembiljet. U vouwt uw stembiljet dus onbeschreven dicht en stopt het in de stembus.

Een blanco stem wordt wel meegenomen bij het bepalen van de opkomst (het aantal mensen dat naar het stembureau is gekomen om te stemmen). Een blanco stem telt niet bij de berekening van de uitslag en de kiesdeler/kiesdrempel.Daarvoor worden uitsluitend de stemmen die uit zijn gebracht op een van de kandidaten geteld.

Het uitbrengen van een blanco stem heeft, evenals het niet-stemmen, geen enkele invloed op de zetelverdeling. Dat een niet-uitgebrachte stem naar de grootste partij gaat, is een misvatting.

Wanneer wordt mijn stem als ongeldig aangemerkt?

Een stem is ongeldig wanneer die is uitgebracht op een ander stembiljet dan u is uitgereikt in het stembureau. Ook is een stem ongeldig wanneer u niet duidelijk maakt op wie u stemt (door het geheel of gedeeltelijk rood maken van het witte stipje in het stemvak), of wanneer u meerdere vakjes rood maakt of met een andere kleur pen stemt. Schrijf verder niet op het stembiljet. U loopt dan namelijk het risico dat uw identiteit wordt achterhaald en uw stembiljet daardoor ongeldig wordt.

Wat gebeurt er met mijn stem als ik niet stem?

Het niet deelnemen aan de verkiezing heeft, evenals het uitbrengen van een blanco stem of een ongeldige stem, geen enkele invloed op de zetelverdeling. Dat een niet-uitgebrachte stem naar de grootste partij gaat, is een misvatting.

Kan ik helpen tijdens de verkiezingen voor de gemeenteraad?

U kunt u opgeven als stembureaulid bij uw gemeente. Sommige gemeenten zoeken naast stembureauleden personen die na sluiting kunnen helpen tellen van de stemmen. Stembureauleden en eventuele helpers bij het tellen worden aangewezen door de burgemeester en wethouders. De meeste gemeenten beginnen al circa drie maanden vóór de verkiezing met het aanwijzen en opleiden van stembureauleden. Geef u dus tijdig op.

Wat moet ik bij me hebben om te mogen stemmen?

Om te kunnen stemmen moet u uw stempas en een geldig identiteitsbewijs meenemen. Zonder uw stempas en identiteitsbewijs mag u niet stemmen.

Ik heb nog geen stempas ontvangen. Wat moet ik doen?

De stempas wordt uiterlijk twee weken voor de verkiezing verstuurd. Wanneer u geen stempas heeft ontvangen, moet u zo snel mogelijk contact opnemen met uw gemeente en een nieuwe stempas aanvragen. De uiterste datum voor het aanvragen van een (nieuwe) stempas is in veel gemeenten maandag 1 maart 2010.  Na de uiterste datum is het aanvragen van een nieuwe stempas niet meer mogelijk en kunt u dus niet stemmen.

Het is nog geen 3 maart 2010, maar ik ben mijn stempas kwijt of hij is stuk gegaan. Wat moet ik doen?

In dat geval moet u zo snel mogelijk contact opnemen met uw gemeente. De uiterste datum voor het aanvragen van een (nieuwe) stempas is in veel gemeenten maandag 1 maart 2010. Na de uiterste datum is het aanvragen van een nieuwe stempas niet meer mogelijk en kunt u dus niet stemmen.

Het is vandaag 3 maart 2010 en ik heb geen stempas. Wat moet ik doen?

Helaas, u kunt vandaag niet stemmen. Ook wanneer u zich meldt bij uw vertrouwde stembureau en uw identiteitsbewijs toont, kan er geen nieuwe stempas worden afgegeven. Reden hiervoor is dat het bezit van uw stempas bewijs is dat u uw stem nog niet in een ander stemlokaal heeft uitgebracht. Zonder dit bewijs mag u niet stemmen.

Het is vandaag 3 maart 2010. Ik sta in het stemlokaal en ben mijn stempas vergeten. Wat moet ik doen?

U haalt uw stempas op. U kunt namelijk zonder uw stempas niet stemmen. Ook niet bij uw vertrouwde stembureau. Reden hiervoor is dat het bezit van uw stempas bewijs is dat u uw stem nog niet in een ander stemlokaal heeft uitgebracht.

Ik ben verhuisd. Hoe zit dat met mijn stempas?

De gemeente waar u op 19 januari 2010 bent ingeschreven, stuurt u een stempas. Verhuist u na die datum naar een andere gemeente, dan moet u stemmen in uw oude gemeente. U kunt in dit geval niet voor de gemeenteraad in uw nieuwe gemeente stemmen.

Waarom moet ik mij identificeren?

Bij het stemmen in een willekeurig stemlokaal, beschikt het stembureau niet over een lijst met alle kiezers die in dat stemlokaal hun stem kunnen uitbrengen. Het stembureau moet dus op een andere manier zeker stellen dat u de rechtmatige houder van de stempas bent. Dat doet het stembureau door de persoonsgegevens van uw stempas te vergelijken met de persoonsgegevens van uw identiteitsbewijs. Anders zou het kunnen gebeuren dat u uw stempas kwijt raakt en een andere kiezer, die zich dan voor u uitgeeft, uw stem uit brengt. Ook wordt zo voorkomen dat stempassen “geronseld” worden en door derden gebruikt worden om mee te stemmen.

Wat zijn geldige identiteitsbewijzen?

Een geldig identiteitsbewijs is een document waaruit de identiteit van een persoon blijkt. In Nederland worden de volgende documenten geaccepteerd: een geldig Nederlands paspoort; een geldige Nederlandse identiteitskaart;een geldig Nederlands (bromfiets)rijbewijs. Voor vreemdelingen is hun verblijfsdocument een geldig identiteitsbewijs.

Bent u afkomstig uit één van de lidstaten van de Europese Unie of één van de landen aangesloten bij de Europese Economische Ruimte (IJsland; Liechtenstein; Noorwegen) dan kunt u zich met uw nationale paspoort, identiteitskaart of rijbewijs identificeren. Identiteitsbewijzen van andere landen zijn geen geldige identiteitsbewijzen: u kunt zich dus niet identificeren met bijvoorbeeld een Turks, Marokkaans, Russisch, Australisch, Japans, of Amerikaans identiteitsbewijs.

Personen die werkzaam zijn bij een in Nederland gevestigde diplomatieke of consulaire vertegenwoordiging of een internationale organisatie en uit een EU-lidstaat afkomstig zijn, kunnen zich bovendien legitimeren met een zogenaamd document voor geprivilegieerden dat is afgegeven door de Nederlandse overheid.

Bent u uw identiteitsbewijs kwijt, of is het gesloten, dan kunt u uw stem uitbrengen door een kopie te tonen van het proces-verbaal van vermissing dat is opgemaakt door de politie. Daarnaast moet u een ander pasje of document voorzien van uw naam en foto tonen aan het stembureau. Daarmee kan het stembureau u tot de stemming toelaten.

U kunt uniet identificeren met andere pasjes en kaarten, zoals een openbaarvervoerkaart, bedrijfspas, collegekaart, bankpasof zwemabonnement. U kunt u ook niet identificeren met een identiteitsbewijs dat verlopen is.

Mijn identiteitsbewijs is verlopen. Kan ik nog stemmen?

Wanneer u (kort) voor de verkiezing ontdekt dat uw identiteitsbewijs is verlopen, kunt u een nieuw identiteitsbewijs aanvragen bij uw gemeente. De leveringstijd van een nieuw identiteitsbewijs verschilt per gemeente. Informatie daarover kunt u opvragen bij uw gemeente.

Wanneer u op 3 maart 2010 ontdekt dat uw identiteitsbewijs is verlopen, dan kunt u niet stemmen. Zonder geldig identiteitsbewijs is stemmen niet mogelijk.

Ik sta in het stemlokaal en ben mijn identiteitsbewijs vergeten. Wat moet ik doen?

U dient bij het stemmen een geldig identiteitsbewijs te tonen. Zonder dit bewijs kunt u niet stemmen. U dient uw identiteitsbewijs op te halen en terug te keren naar het stemlokaal.

Het is nog geen 3 maart 2010, maar ik heb geen geldig identiteitsbewijs. Wat moet ik doen?

U moet naast uw stempas een geldig identiteitsbewijs tonen om te mogen stemmen. Zonder geldig identiteitsbewijs mag u niet stemmen. Hebt u geen geldig identiteitsbewijs, vraag dan tijdig een nieuwe aan bij uw gemeente. De leveringstijd van een nieuw identiteitsbewijs verschilt per gemeente. Informatie daarover kunt u opvragen bij uw gemeente.

Ook als u een onderhandse volmachtstem voor iemand uitbrengt, moet u een (kopie van het) geldige identiteitsbewijs van uw volmachtgever tonen. Zonder deze kopie of het originele document te tonen, mag u de volmachtstem niet uitbrengen.

U kunt wel een schriftelijke volmacht verlenen. Dat moet u aanvragen bij uw gemeente. Formulieren hiervoor zijn bij de gemeente verkrijgbaar. U kunt een schriftelijk volmacht aanvragen uiterlijk tot en met 17 februari 2010. Als u een schriftelijk volmacht aanvraagt, hoeft u geen kopie van uw identiteitsbewijs te overleggen. De gemeente controleert uw gegevens aan de hand van uw inschrijving in de gemeentelijke administratie. Uw stempas wordt direct aan uw gemachtigde toegestuurd.

Bent u uw identiteitsbewijs kwijt, of is het gesloten, dan kunt u uw stem uitbrengen door een kopie van het proces-verbaal van vermissing dat is opgemaakt door de politie te tonen. Daarnaast moet u een ander pasje of document voorzien van uw naam en foto tonen aan het stembureau.

Ik zit op 3 maart 2010 de hele dag op mijn werk, maar wil wel stemmen. Is dat mogelijk?

De stembureaus hebben ruime openingstijden. U kunt er terecht tussen 07.30 en 21.00 uur. Mocht u desondanks niet kunnen stemmen, dan kunt u hiervoor vrij krijgen. Uw baas is verplicht op grond van de Kieswet u indat geval maximaal twee uur vrij te geven om uw stem uit te brengen. U kunt overigens ook iemand anders machtigen om te stemmen.

Ik kan zelf niet stemmen. Kan ik iemand anders mijn stem laten uitbrengen )?

U kunt een andere kiezer machtigen om uw stem uit te brengen. Wanneer u een stempas heeft ontvangen, kunt u iedere kiesgerechtigde binnen uw eigen gemeente machtigen.

Om iemand te machtigen, vult u de achterkant van de stempas in. Vergeet daarbij de ondertekening niet. De stempas geeft u aan degene mee die namens u stemt (uw gemachtigde). Dit kan tot op de dag van de verkiezingen. Ook moet u een kopie van uw identiteitsbewijs meegeven aan uw gemachtigde. Zonder deze kopie te tonen aan het stembureau, kan uw gemachtigde uw stem niet uitbrengen. Voorkom misbruik van uw identiteitsbewijs door de kopie terug te vragen en/of op de kopie te schrijven dat deze alleen bestemd is voor gebruik bij het uitbrengen van uw volmachtstem.

Ik ga een volmachtstem uitbrengen. Moet ik voor die persoon ook een identiteitsbewijs meenemen?

Ja, u moet zowel uw eigen identiteitsbewijs tonen als een kopie van het identiteitsbewijs van degene die u heeft gemachtigd. Wanneer u stemt met een stempas, kan het stembureau u niet tot de stemming toelaten als u geen identiteitsbewijs kunt tonen. U kunt dus niet persoonlijk uw stem uitbrengen in het stemlokaal. U kunt wel iemand een schriftelijke volmacht verlenen, zodat deze persoon namens u uw stem uit kan brengen. Een aanvraag om iemand anders via een schriftelijke volmacht namens u te laten stemmen, moet u uiterlijk 17 februari 2010 indienen bij uw gemeente. De aanvraag moet zowel door u als door uw gemachtigde zijn ondertekend. Uw gemeente heeft hiervoor in de meeste gevallen een formulier dat u kunt gebruiken.

Waar vind ik informatie over politieke partijen?

Ga voor handige links naar de startpagina van de website www.uheefthetvoorhetzeggen.nl. U vindt daar onder andere links naar sites met informatie over de landelijke politieke partijen en hun programma's. Er zijn ook websites zoasl http://www.kieskompas.nl/ en http://www.stemwijzer.nl/ waar u advies kunt krijgen over op wie of welke partij u kunt stemmen. Voor een totaaloverzicht van alle politieke partijen die in uw gemeente deelnemen aan de verkiezingen raadpleegt u de website van uw gemeente.

Op wie kan ik eigenlijk stemmen tijdens de verkiezingen van de gemeenteraad?

De kandidatenlijst met alle verkiesbare mensen en partijen wordt uiterlijk vier dagen voor de verkiezing naar het huisadres van alle kiesgerechtigden gestuurd. Dikwijls wordt de lijst ook in huis-aan-huisbladen geplaatst. Op de website http://www.uheefthetvoorhetzeggen.nl vindt u links naar de landelijke politieke partijen. Raadpleeg de website van uw gemeente voor een totaaloverzicht van alle politieke partijen die in uw gemeente deelnemen.

Hoe worden de zetels van de gemeenteraad over de politieke partijen verdeeld?

Eerst wordt per stembureau geteld hoeveel stemmen op de kandidaten zijn uitgebracht. De stembureaus geven hun uitslag door aan de burgermeester en wethouders. Zij geven de verzamelde gegevens weer door aan het centraal stembureau (CSB). Na het tellen van de stemmen worden de zetels door het CSB over de verschillende politieke partijen verdeeld.

Wat is de kiesdeler?

Nadat alle stemmen zijn geteld wordt de kiesdeler berekend. De kiesdeler is het aantal stemmen dat een partij nodig heeft om één zetel in de gemeenteraad te bemachtigen. Hiervoor wordt het totaal aantal uitgebrachte geldige stemmen gedeeld door het aantal zetels. Voorbeeld: in uw gemeente zijn 21.000 stemmen uitgebracht en er zijn 21 zetels te verdelen. Een politieke partij heeft dan 1.000 (21.000 : 21) stemmen nodig om een zetel in de gemeenteraad te krijgen. De kiesdeler in dit voorbeeld is dus 1.000 stemmen. Als de kiesdeler eenmaal berekend is, worden de zetels verdeeld.

Wat is een restzetel en hoe wordt deze verdeeld?

Na de eerste zetelverdeling zullen er in het algemeen nog te verdelen zetels overblijven, de zogenaamde restzetels. Deze worden afhankelijk van het aantal zetels in een gemeenteraad verdeeld volgens het systeem van de grootste gemiddelden (bij gemeenten met negentien of meer gemeenteraadsleden, dit zijn gemeenten met meer dan 20.000 inwoners) of volgens het systeem van de grootste overschotten (bij gemeenten met minder dan negentien gemeenteraadsleden, dit zijn gemeenten met minder dan 20.000 inwoners). Uiteindelijk worden zo alle zetels over de politieke partijen verdeeld.

Wat is een lijstverbinding?

Politieke partijen kunnen hun kansen op een restzetel vergroten door een lijstverbinding aan te gaan. Bij de verdeling van de restzetels worden de partijen die onderling hun kandidatenlijsten hebben verbonden als één partij beschouwd.

Wie van de deelnemende partijen binnen de lijstverbinding de extra restzetel(s) krijgt, is afhankelijk van de uitslag. Van de regeling wordt gebruikgemaakt door partijen die zich min of meer verwant met elkaar voelen. Of een politieke partij een lijstverbinding is aangegaan, kunt u vinden op kandidatenlijsten die uiterlijk 4 dagen voor de verkiezing huis aan huis worden verspreid.

Hoe worden de zetels van de gemeenteraad over de kandidaten verdeeld?

Nadat de zetels door het Centraal Stembureau (CSB) over de partijen zijn verdeeld, wordt vastgesteld welke kandidaten zijn gekozen. Eerst wordt gekeken of er kandidaten met voorkeurstemmen zijn gekozen. Voorkeurstemmen zijn stemmen die op een bepaalde kandidaat zijn uitgebracht. Om met voorkeurstemmen in de gemeenteraad te komen, heeft een kandidaat een aantal voorkeurstemmen nodig dat groter is dan 25% van de kiesdeler. Voor gemeenteraden met minder dan negentien zetels is dit 50%. Nadat kandidaten die met voorkeurstemmen zijn gekozen een zetel toebedeeld hebben gekregen, worden de overige nog te verdelen zetels aan de andere kandidaten toegewezen in de volgorde van de lijst.

Wat doet de gemeenteraad eigenlijk?

De gemeenteraad bekleedt een belangrijke functie binnen de gemeente: het is het hoogste orgaan. Dit is vastgelegd in de Grondwet. De hoofdtaken van de gemeenteraad zijn het vaststellen van het beleid en het toezien op de uitvoering daarvan. Samen met het college van B&W (burgemeester en wethouders) – dat belast is met het dagelijkse bestuur van de gemeente – neemt de gemeenteraad besluiten over alle mogelijke zaken. De raad controleert het college van B&W bij de uitvoering van de genomen besluiten. De gemeenteraad heeft een grote invloed op de gang van zaken in uw gemeente.